Hôm nay (26/04/2016) báo Người Lao Động đăng bài viết thể hiện sự bức xúc và trách các nhà chuyên môn trong sự chậm trễ trả lời nguyên nhân cá chết (1). Tôi nghĩ nhà báo đã không hiểu đủ rõ vấn đề trong sự việc đang diễn ra.

Các nhà khoa học khảo sát hiện trường và lấy mẫu phân tích nguyên nhân cá

Các nhà khoa học khảo sát hiện trường và lấy mẫu phân tích nguyên nhân cá

Việc bỏ hai con cá sống khỏe vào thau nước, sau hai phút, hai con cá chết. Điều đó tác giả bài báo cho rằng nước có độc tố cao. Kết luận đó là có thể đúng. Nhưng muốn khẳng định kết luận đó, tác giả bài báo nên bắt thêm 10 con cá tương tự như vậy. Bốn con sẽ thử với nước lấy tại khu vực gần khu xả nước thải của Forsama (gọi tắt là nước bẩn). Sáu con khác được thử với nước sạch (lấy từ vùng không có cá chết). Các phép thử này nếu được thực hiện với vài loại cá khác nhau và cùng mang lại một kết quả thì tính chính xác sẽ càng cao. Nếu kết quả là cá trong nước sạch sống và cá trong nước bẩn chết thì có thể kết luận nước tại khu vực xả thải là chứa độc tố.

Tuy vậy, kết luận trên đây vẫn không trả lời được câu hỏi: Forsoma có gây ra cá chết hay không? Điều này cần làm khá nhiều phép thử, điều mà các cơ quan quản lý đang thực hiện. Điều khó khăn nhất trong việc điều tra tìm nguyên nhân này không phải là nước có độc tố không. Mà là độc tố đó có do Forsoma thải ra không?

Các nhà khoa học (hay phòng phân tích) sẽ gặp khá nhiều khó khăn trong sự việc này. Điều đầu tiên là tìm ra chất gây ngộ độc. Theo người viết bài này, là nhiều chất cùng tác động lên cá khiến cá chết chứ không phải chỉ một chất. Việc phân tích tìm ra chất nào (nhóm chất nào) gây ngộ độc sẽ nhanh nếu như các nhà khoa học có đủ số liệu về các hóa chất được Forsoma sử dụng (chuyên môn gọi là thư viện dữ liệu mẫu chuẩn). Nếu như không có thư viện này, các nhà khoa học phải thiết lập thư viện và sau đó mới tiến hành so sánh với các chất độc tố tìm thấy trong mẫu (ví dụ mẫu cá chết). Trong tình hình khoa học của Việt Nam ta, người viết bài này cho răng không có cơ quan nào có đầy đủ dữ liệu thư viện đó. Vì vậy, việc phân tích sẽ rất mất thời gian. Đó là chưa nói đến việc phân tích phải tiến hành trên nhiều thiết bị khác nhau (ít nhất là 2) để khẳng định tính chính xác của kết quả phân tích. Sau khi có đầy đủ kết quả phân tích này, người ta mới đối chiếu với các hóa chất Forsoma đã sử đụng trong thời gian ngắn gần và trong khi cá chết. Nếu như có sự trùng khớp giữa kết quả phân tích và hóa chất mà Forsoma sử dụng, người ta có thể kết luận là Cá chết do Forsoma thải các hóa chất độc hại ra biển. Bên cạnh đó, kết luận này chỉ đúng khi trong khu vực không có các nguồn nước thải khác.

Tóm tắt các bước phân tích như sau:

  1. Lập thư viện dữ liệu chuẩn của các hóa chất đáng ngờ (căn cứ theo danh mục các hóa chất mà Forsoma sử dụng).
  2. Tìm các hóa chất, có trong mẫu thử (cá chết, lòng biển, mẫu trong, gần miệng ống thải…), trùng hợp với dữ liệu chuẩn. Kết luận hóa chất của Forsoma có trong mẫu kiểm tra.
  3. Tuy vậy vẫn chưa kết luận được chất nào gây cá chết. Vậy, các nhà khoa học phải thử những chất nào, nồng độ bao nhiêu khiến cá chết. Trong bước này phải tiến hành hàng loạt các phép thử bằn cách trộn lẫn nhiều chất với các nộng độ khác nhau. Rất tốn thời gian.
  4. Nếu kết quả đúng như giả thuyết ban đầu (là cá chết do Forsoma xả chất độc hại ra biển) thì có thể kết luận về nguyên nhân cá chết: Forsoma thải chất độc A, B, hay C ra biển gây ngộ độc cho cá.

Nhưng vẫn không thể quy trách nhiệm được cho Forsoma. Vì theo Forsoma, họ đã làm đúng theo tiêu chuẩn môi trường của Việt Nam. Để kiểm tra xem Forsoma có làm đúng theo quy định hay không. Các nhà khoa học cần các thông số vận hành của Forsoma trong thời gian trước, trong và sau khi cá chết. Các thông số liên quan đến lượng hóa chất sử dụng, loại gì, thải ra ngoài biển trong bao lâu. Căn cứ theo lượng nước thải, các nhà khoa học sẽ định tính và định lượng chất lượng nước thải. Và so sánh chất lượng nước thải với tiêu chuẩn của Việt Nam để kết luận Forsoma có làm đúng theo quy định hay không. Giai đoạn này cũng tốn rất nhiều thời gian. Trong giai đoạn này, nhiều thông tin phải được Forsoma cung cấp. Nếu họ cung cấp thông tin không đúng (số liệu đã bị bóp méo), thì các nhà khoa học không thể làm gì khác là mời Công An điều tra.

Người viết bài này cho rằng tốn khá nhiều thời gian để đưa ra kết luận cuối cùng cho nguyên nhân cá chết và có quy được trách nhiệm cho Forsoma hay không. Trong 5 ngày nữa sẽ có kết luận chính thức, nếu được như vậy là rất nhanh rồi, các nhà khoa học đã làm việc rất vất vả rồi đấy.

Tôi hi vọng các ông/bà nhà báo hãy suy nghĩ thêm một chút, đừng vội chê bai các nhà khoa học Việt Nam. Muốn giải quyết các vấn đề khó này, xã hội cần đầu tư thêm cho khoa học nước ta.

Xem nhiều nhất

    Tin mới
      Blue stat